Hệ thống hút khói công nghiệp không nên được chọn bằng cách xác định một chiếc quạt ly tâm rồi ghép thêm đường ống. Khả năng thu khói thực tế phụ thuộc đồng thời vào nguồn phát sinh, vị trí thu, lưu lượng cần hút, trở lực tuyến ống, đặc tính quạt, thiết bị xử lý và lượng không khí cấp bù cho khu vực.
Vì vậy, khi thiết kế hoặc cải tạo hệ thống, câu hỏi cần giải quyết trước không phải là “dùng quạt bao nhiêu công suất”, mà là khói phát sinh ở đâu, cần thu như thế nào và toàn bộ dòng khí phải đi qua những thành phần nào. Khi các dữ liệu này rõ ràng, việc xác định cấu hình và phạm vi báo giá mới có cơ sở.
Giải pháp hút khói phải bắt đầu từ nguồn phát sinh
Mỗi nguồn phát sinh tạo ra điều kiện hút khác nhau. Khói nóng bốc lên từ bếp, khói hàn hình thành tại các điểm gia công, hơi nóng từ lò hoặc nhiều máy cùng hoạt động không thể áp dụng một cách bố trí giống nhau.
Ở bước đầu, cần xác định ít nhất loại nguồn phát sinh, kích thước vùng phát sinh, số điểm hút, số điểm hoạt động đồng thời và khả năng đặt chụp hoặc miệng hút gần nguồn. Điểm hút càng xa vùng phát sinh thì càng khó kiểm soát dòng khói trước khi nó khuếch tán vào không gian làm việc.
Bếp, hàn, nguồn nhiệt và nhiều điểm hút cần cách thu khác nhau
| Tình huống | Điểm cần đánh giá | Hướng bố trí chính |
|---|---|---|
| Bếp công nghiệp | Khói nóng, hơi dầu mỡ, nhiệt và vị trí thiết bị nấu | Ưu tiên thu khói ngay phía trên hoặc sát vùng nấu, bố trí quạt hút khói bếp công nghiệp phù hợp, đồng thời xem xét dầu mỡ và vệ sinh đường khí |
| Hàn và gia công kim loại | Vị trí phát sinh thay đổi hay cố định, số bàn hoặc máy hoạt động cùng lúc | Đưa điểm hút đến gần vùng phát sinh và hạn chế hút một lượng lớn không khí không cần thiết trong nhà xưởng |
| Lò và nguồn nhiệt | Nhiệt độ dòng khí, hướng bốc lên và điều kiện vật liệu | Xác định vùng thu phù hợp với luồng khí nóng và điều kiện làm việc của quạt, đường ống |
| Hệ nhiều điểm hút | Lưu lượng từng nhánh, khoảng cách đến quạt và trạng thái vận hành đồng thời | Tính hệ thống phân nhánh và cân bằng lưu lượng thay vì chia đều theo số miệng hút |
Một hệ thống hút khói hoàn chỉnh được tính như thế nào?
Một hệ thống thường gồm nhiều thành phần liên quan trực tiếp với nhau. Thay đổi một thành phần có thể làm thay đổi điều kiện vận hành của toàn hệ thống.
- Xác định nguồn và vùng thu: làm rõ khói phát sinh ở đâu, hướng di chuyển và kích thước vùng cần kiểm soát.
- Xác định lưu lượng cần hút: lưu lượng phải đủ để kiểm soát dòng khói tại vùng thu, không đơn thuần dựa vào diện tích nhà xưởng.
- Bố trí đường ống: chiều dài, tiết diện, co cút, nhánh chia và các thiết bị đặt trên tuyến đều ảnh hưởng đến trở lực.
- Xác định yêu cầu của quạt: quạt phải đáp ứng đồng thời lưu lượng và áp suất tại điều kiện vận hành của hệ thống.
- Xem xét lọc và xử lý: dầu mỡ, bụi hoặc các thành phần cần kiểm soát có thể yêu cầu thêm thiết bị trước khi khí được xả ra.
- Kiểm tra khí cấp và điểm xả: không gian phải có khả năng bù lại lượng không khí bị hút ra, đồng thời điểm xả cần được bố trí phù hợp với công trình.
Chuỗi tính toán này cho thấy chụp hút, đường ống, thiết bị xử lý và quạt không phải các thiết bị độc lập. Chúng tạo thành một hệ thống đường khí có đặc tính vận hành riêng.
Không chọn quạt chỉ theo lưu lượng cực đại
Lưu lượng lớn không đồng nghĩa với khả năng hút tốt trong mọi hệ thống. Khi không khí đi qua đường ống, co cút, van, thiết bị lọc và các đoạn chuyển tiết diện, hệ thống tạo ra trở lực. Quạt phải tạo đủ áp suất để duy trì lưu lượng cần thiết tại mức trở lực đó.
Vì vậy, thông số cần xem đồng thời là lưu lượng và áp suất tại điểm vận hành. Một quạt có lưu lượng danh nghĩa lớn nhưng không phù hợp với trở lực thực tế vẫn có thể khiến các điểm hút xa bị yếu hoặc hệ thống không đạt lưu lượng dự kiến.
Khi nào cần lọc, xử lý và cấp bù không khí?
- Dòng khí có nhiều dầu mỡ: cần xem xét khả năng tách dầu mỡ và điều kiện vệ sinh để hạn chế bám tích tụ trong đường ống và quạt.
- Dòng khí chứa bụi hoặc thành phần cần kiểm soát: các thiết bị trong hệ thống xử lý khí thải phải được tính như một phần của hệ thống vì chính nó cũng tạo thêm trở lực.
- Khu vực kín: lượng không khí hút ra phải có nguồn không khí cấp vào tương ứng. Thiếu khí cấp có thể khiến áp suất trong phòng giảm và lưu lượng hút thực tế không đạt yêu cầu.
- Khu vực nhạy cảm với tiếng ồn: cần xem xét tốc độ dòng khí, vị trí quạt, truyền rung và giải pháp tiêu âm ngay từ giai đoạn bố trí.
Hệ thống hút yếu nên kiểm tra gì trước khi tăng công suất quạt?
Thay quạt lớn hơn không phải lúc nào cũng giải quyết đúng nguyên nhân. Một số dấu hiệu có thể giúp khoanh vùng vấn đề trước khi thay thiết bị.
| Dấu hiệu | Nhóm nguyên nhân nên kiểm tra |
|---|---|
| Nhánh gần quạt hút mạnh nhưng nhánh xa yếu | Mất cân bằng lưu lượng, chênh lệch trở lực giữa các nhánh hoặc cách chia tuyến ống chưa phù hợp |
| Mở cửa thì khả năng hút cải thiện rõ | Khu vực có thể đang thiếu không khí cấp bù |
| Quạt chạy nhưng khói vẫn tràn khỏi chụp | Vị trí hoặc kích thước vùng thu chưa phù hợp, lưu lượng tại miệng hút không đủ hoặc dòng khí bên ngoài làm lệch hướng khói |
| Hệ thống yếu dần sau thời gian vận hành | Bám bẩn trong đường ống, thiết bị lọc, chụp hút hoặc quạt làm tăng trở lực và giảm lưu lượng |
Chọn cấu hình theo nhu cầu công trình
Không có một cấu hình hệ thống hút khói phù hợp cho mọi nhà xưởng hoặc bếp công nghiệp. Phương án phải đi từ điều kiện vận hành thực tế.
| Nhu cầu | Phần cần ưu tiên khi thiết kế | Rủi ro nếu xác định sai |
|---|---|---|
| Hút khói bếp công nghiệp | Vùng chụp, dầu mỡ, nhiệt, đường ống và điều kiện vệ sinh | Khói tràn ra khu bếp, bám dầu mỡ trên tuyến ống, khó bảo trì |
| Hút khói hàn hoặc gia công | Thu sát nguồn, số vị trí làm việc và khả năng thay đổi điểm phát sinh | Hút quá xa nguồn khiến phải tăng lưu lượng toàn hệ thống nhưng hiệu quả tại vị trí làm việc vẫn thấp |
| Hút khí nóng từ lò hoặc máy | Nhiệt độ, hướng dòng khí, vật liệu và vị trí quạt | Lựa chọn thiết bị hoặc vật liệu không phù hợp với điều kiện nhiệt |
| Nhiều máy hoặc nhiều nhánh hút | Phân phối lưu lượng, trở lực từng nhánh và chế độ hoạt động đồng thời | Nhánh gần hút quá mạnh trong khi nhánh xa không đủ lưu lượng |
| Hệ có thiết bị xử lý | Trở lực của thiết bị, điều kiện dòng khí trước và sau xử lý | Quạt không đủ áp suất hoặc hiệu quả toàn hệ thống giảm sau khi bổ sung thiết bị |
Báo giá hệ thống hút khói gồm những gì?
Chi phí của một hệ thống không được quyết định chỉ bởi quạt. Hai báo giá có tổng tiền khác nhau có thể đang bao gồm phạm vi công việc khác nhau. Muốn so sánh đúng, trước tiên phải đưa chúng về cùng một phạm vi.
| Nhóm hạng mục | Nội dung cần làm rõ |
|---|---|
| Điểm thu và chụp hút | Số lượng, kích thước, vị trí và vật liệu phù hợp với nguồn phát sinh |
| Đường ống | Tiết diện, chiều dài, số nhánh, co cút, đoạn chuyển, vật liệu và giá đỡ |
| Quạt | Lưu lượng, áp suất tại điều kiện làm việc, vị trí lắp và yêu cầu truyền động |
| Lọc và xử lý | Loại thiết bị, vị trí trên tuyến và ảnh hưởng đến trở lực hệ thống |
| Tiêu âm và chống rung | Có nằm trong phạm vi hay không và được áp dụng tại những vị trí nào |
| Khí cấp bù | Có cần hệ cấp khí riêng hoặc thay đổi điều kiện cấp khí hiện có hay không |
| Điện và điều khiển | Phạm vi cấp nguồn, tủ điều khiển và phương thức vận hành |
| Thi công và hoàn thiện | Lắp đặt, vận chuyển, kết cấu đỡ, kết nối và xử lý các vị trí xuyên tường hoặc mái nếu có |
| Chạy thử và cân chỉnh | Phạm vi kiểm tra sau lắp đặt và cách xác định hệ thống hoạt động theo phương án đã thống nhất |
Cách so sánh hai phương án mà không chỉ nhìn tổng tiền
Khi nhận nhiều báo giá, nên so từng hạng mục thay vì chỉ so dòng tổng cộng. Một phương án thấp hơn đáng kể có thể do cấu hình khác hoặc chưa bao gồm cùng phạm vi công việc.
- So cùng số lượng và vị trí điểm hút.
- Kiểm tra lưu lượng và áp suất được dùng để chọn quạt.
- Đối chiếu chiều dài, tiết diện, vật liệu và phạm vi đường ống.
- Xác định có hay không thiết bị lọc, xử lý, tiêu âm và khí cấp bù.
- Kiểm tra phần điện, giá đỡ, phụ kiện và công việc lắp đặt đã được tính chưa.
- Làm rõ phạm vi chạy thử, cân chỉnh và bàn giao sau thi công.
Cách so này giúp phát hiện chênh lệch do phạm vi thay vì mặc định phương án có tổng giá thấp nhất là phương án kinh tế hơn.
Thông tin nên chuẩn bị trước khi yêu cầu báo giá
Càng có đủ dữ liệu hiện trạng, bước xác định phương án sơ bộ càng rõ. Trước khi trao đổi với đơn vị thiết kế, nên chuẩn bị:
- Ảnh hiện trạng hoặc bản vẽ mặt bằng nếu có.
- Loại máy, bếp, lò hoặc nguồn đang phát sinh khói.
- Kích thước và vị trí của từng nguồn.
- Số điểm cần hút và số điểm thường hoạt động cùng lúc.
- Vị trí dự kiến đặt quạt và đường thoát khí ra ngoài.
- Không gian có thể đi đường ống, bao gồm các vị trí bị giới hạn bởi kết cấu hoặc thiết bị khác.
- Thời gian và chế độ vận hành của dây chuyền.
- Thông tin hệ thống hiện hữu nếu dự án là cải tạo, đặc biệt các vị trí đang hút yếu, ồn hoặc khó vệ sinh.
Quy trình khảo sát, thiết kế và thi công hệ thống hút khói
Với một hệ thống thiết kế theo công trình, trình tự hợp lý phải đi từ hiện trạng đến phương án, sau đó mới chốt thiết bị và phạm vi thi công.
- Tiếp nhận thông tin: xác định loại nguồn phát sinh, mặt bằng và mục tiêu cần xử lý.
- Khảo sát hiện trạng: kiểm tra vị trí nguồn, không gian đặt chụp, tuyến ống, vị trí quạt, điểm xả và điều kiện cấp khí.
- Xác định thông số thiết kế: làm rõ lưu lượng cần hút, trở lực tuyến và các yêu cầu xử lý liên quan.
- Lập phương án: bố trí điểm thu, tuyến ống, quạt và các thành phần cần thiết của hệ thống.
- Thống nhất phạm vi: xác định rõ thiết bị, vật tư và công việc nằm trong báo giá trước khi triển khai.
- Thi công và kết nối hệ thống: lắp đặt theo phương án đã thống nhất, đồng thời kiểm tra các điểm nối, giá đỡ và hướng dòng khí.
- Chạy thử và cân chỉnh: kiểm tra khả năng thu tại các điểm hút, sự phân phối giữa các nhánh và các vấn đề phát sinh trước khi bàn giao.
Hút khói công nghiệp và thoát khói khi cháy không phải một phạm vi
Hệ thống hút khói phục vụ sản xuất, bếp hoặc quá trình công nghệ không nên được mặc định là hệ thống thoát khói khi xảy ra cháy. Hai hệ thống có mục tiêu thiết kế và điều kiện vận hành khác nhau.
| Nội dung | Hút khói trong vận hành | Thoát hoặc kiểm soát khói khi cháy |
|---|---|---|
| Mục tiêu chính | Thu khói, hơi, nhiệt hoặc chất phát sinh trong quá trình vận hành | Phục vụ yêu cầu kiểm soát khói trong tình huống cháy của nhà và công trình |
| Trạng thái làm việc | Hoạt động theo quá trình sản xuất hoặc sử dụng thiết bị | Hoạt động theo kịch bản và yêu cầu an toàn cháy tương ứng |
| Cơ sở lựa chọn | Nguồn phát sinh, lưu lượng, trở lực, xử lý và điều kiện vận hành | Phải xem xét riêng theo yêu cầu an toàn cháy áp dụng cho công trình |
theo QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023 quy định các yêu cầu về an toàn cháy cho nhà và công trình. Vì vậy, nếu nhu cầu của dự án thuộc phạm vi thoát hoặc kiểm soát khói khi cháy, cần xác định riêng các yêu cầu áp dụng cho quạt ly tâm hút khói PCCC, không dùng cấu hình hút khói phục vụ sản xuất để suy ra khả năng đáp ứng yêu cầu PCCC.
Thiết kế và thi công hệ thống hút khói tại Nextfan
Nextfan cung cấp quạt ly tâm hút khói, các dòng quạt hút công nghiệp và triển khai thiết kế, thi công hệ thống hút khói công nghiệp. Phương án được xác định từ bài toán thực tế của công trình thay vì cố định một cấu hình cho mọi nhu cầu.
Khi tiếp nhận yêu cầu, Nextfan có thể bắt đầu từ thông tin nguồn phát sinh, số điểm hút, mặt bằng, tuyến ống và điều kiện vận hành để xác định phạm vi cần khảo sát và các vấn đề kỹ thuật cần làm rõ trước khi lập phương án.
Để trao đổi về hệ thống mới hoặc cải tạo hệ thống đang vận hành, khách hàng có thể chuẩn bị ảnh hiện trạng, bản vẽ nếu có, thông tin thiết bị phát sinh khói và các vị trí dự kiến bố trí đường ống. Liên hệ Nextfan qua hotline 0913.834.085 hoặc email Kt.nextfan@gmail.com. Văn phòng chính tại 20 Đường D5, KDC Phúc Đạt, P. Tân Đông Hiệp, TP. Dĩ An, Bình Dương.
